حقوق عمومی به عنوان شاخه ای از حقوق که ناظر بر امر عمومی – در تقابل با امر خصوصی-است، باوجود تمام کاستی ها و شکل ابتدایی خود، در روم باستان به وجود آمده و تأثیر ژرفی بر تاریخ حقوق اروپا گذاشته است. در گام اول مفاهیم بنیادین حقوق روم همچون امپریوم و جوریسدیکتیو و رویکرد آن به رابطه قدرت و قانون، زمینه ساز ایجاد مفهوم حاکمیت به مثابه انحصار در وضع و دگرگون کردن و نسخ قانون و ایجاد دولت مقتدر در اروپا شد. سپس در گام دوم طرفداران استبداد سنتی و مدرن را به تیغی بُران مجهز کرد تا بر اساس آن تمامی رقیبان دولت های نوبنیاد اروپایی را از صحنه قدرت خارج و مخالفان نوین خود را تهدید کنند و در گام سوم این مشروطه گرایان و جمهوری خواهان بودند که این سلاح را از دست رقبای خود ربوده، آن را با توسل به اصول حقوق خصوصی و حقوق تجارت رومو بازبینی مفاهیم قبلی در پرتو نیازهای نوین زمانه خود کارآمدتر کرده و علیه رقیبان خود به کار بردند. درنهایت از دل این نزاع های انتزاعی حقوقی بود که مفهوم مدرن دولت و نمایندگی به وجود آمد و حقوق روم نیز، با تمامی انعطاف خود، اثری ماندگار یعنی بیان منازعات با زبان حقوق را برجای گذاشت. هدف این مقاله نشان دادن تأثیر عمیق حقوق روم بر پیدایش بنیان های حقوق عمومی مدرن است.

فرخی یزدی از جمله نویسندگان و شعرای نادر دوره مشروطه است که متفاوت از جریان حاکم دین ستیزی و تجددگرایی اغلب شاعران و روشنفکران، دارای بنیان فکری مذهبی و ایدئولوژیک است و با دیده احترام به مذهب می نگرد و مضامین و بنمایه های مذهبی و دینی فراوانی را در شعر خود به کار گرفته و از این مضامین در آگاهی بخشی و بیدار کردن جامعه و اهداف ظلم ستیزی و عدالت پروری بهره می برد. این جستار بر آن است تا با بررسی و تحلیل اشعار و ارائه شواهد از دیوان فرخی، این خصیصه فکری او را نشان دهد و ضمن پاسخ به سوال درباره سبک کاربرد مضامین و بنمایه های دینی در شعر او، با بررسی آثار محققان ادبیات صد سال اخیر خاطرنشان کند که این مساله کمتر مورد توجه آنان قرار گرفته است.

در بیشتر پژوهشهایی که تا امروز انجام شده، واکاوی بنمایه های حماسی در بستر نظم بوده و شواهد آنهم عموما محدود به شاهنامه است، حال آنکه سازه ها و بنمایه های حماسی، در اثری مانند سمک عیار در عرصه نثر از یکسو و فاصله زمانی نزدیکی که این اثر با شاهنامه دارد از سوی دیگر، بیگمان فضا و گستره ای مناسب را برای پرورده شدن سبک حماسی بوجود آورده است. کتاب سمک عیار (585 ه.ق) یکی از داستانهای بلند منثور فارسی و نمونه ای اولیه ازداستانهای عیاری ومبارزه مردم در برابر ظلم و ستم و پشتیبانی جوانمردان و پهلوانان از اهل حق است، که به آنها سیمایی قهرمانی و حماسی بخشیده است. نگارندگان این مقاله، به بررسی سبک محتوایی بنمایه ها و ریشه های حماسی سمک عیار در حوزه عناصر شخصیت محوری، کنشها و باورهای حماسی، عناصر ماورایی، سبک جنگ در حماسه و رسمهای پهلوانی پرداخته اند. این بررسی بر حسب مولفه هایی صورت گرفته، که در ایجاد سبک حماسی اثر نقشی بسزا دارند. هدف از این پژوهش نمایاندن سبک حماسی و پهلوانی سمک عیار به ادب پژوهان است، هرچند که این بازتاب در همه آثار حماسی منظوم وجود دارد اما، سمک عیار در میان این آثار، آنهم در زمینه نثر بیگمان ممتاز و در خور توجه است، برغم آنکه کمتر از آن گزارشهای پژوهشی بدست داده شده است. آنچه در این مقاله ذکر میشود، پاسخی به این سوال است، که، آیا بنمایه ها و عناصر ساختاری نوع ادب حماسی، بر سبک محتوایی سمک عیار تاثیری داشته است؟

بنمایه ی عشق، قصه ای طولانی و ژرف به درازای تاریخ حیات بشری دارد که از آغاز شکل گیری اسطوره ها و حکایتهای شفاهی و سخنان منظوم و منثور مکتوب جلوه های جذاب خویش را نمایانده است، از این رو میتوان خدا جویی و عشق را از اصیل ترین گرایشهای ذاتی انسان دانست. این مفهوم شکوهمند در گفتار عارفان به اشکال، تعبیرها و تأویلهای گوناگون گنجانده شده است. یکی از این متون، تفسیر عرفانی کشف الاسرار است که با حکایتهای شورانگیز به موضوع عشق پرداخته است. عرفان میبدی، عرفان عاشقانه ای است که نسبت میان خدا و انسان را بر اساس محبت تفسیر میکند و قصه و حکایت بستری مناسب و تأثیرگذار برای بیان این معانی است که میبدی از آن بهره ی فراوان میبرد و موجب القای هرچه بیشتر مفهوم عشق و انگیزش معنا در ذهن مخاطب میشود. این پژوهش، با شیوه ی تحلیل محتوای کیفی، از نوع مضمونی به معرفی برخی از این قصه ها با درونمایه ی مرکزی عشق و تحلیل برخی از ابعاد هستی شناسانه و معرفت شناسانه ی آنها میپردازد و هدف آن آشنایی مخاطبان بیشتری از جامعه با متون عرفانی-ادبی زبان فارسی و موضوع دیرینه ی عشق و محبت است. پرسش اصلی پژوهش این است که میبدی تا چه حد توانسته است با ذکر حکایتهای عرفانی عاشقانه، ابعاد گوناگون بنمایه ی عشق را بنمایاند؟

زمینه و هدف: گل محمد خان زیب مگسی از شاعران توانمند بلوچ است که اشعاری نغز به زبان فارسی سروده است. در این پژوهش سبک اشعار وی از جهت زبانی، ادبی و موسیقایی و فکری بررسی شده است. روشها: پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی بر پایه منابع کتابخانه ای انجام شده و جامعه آماری آن شامل دو کتاب زیب نامه و خرینه الاشعارگل محمد خان زیب مگسی است. یافته ها: شعر وی از نظر زبانی ساده است و از نظر لغوی 56 درصد از واژگان اشعارش به زبان فارسی است و گویش خاص بلوچی هم در کاربرد برخی کلمات دیده میشود. برخی اشعار وی دارای زبان حماسی و همچنین واژه های عرفانی و قلندری است. از دیدگاه موسیقایی شاعر در اغلب بحور طبع آزمایی و بحرهای تازه ای نیز ابداع کرده است از این رو تنوع اوزان عروضی در شعر وی فراوان است. از نظر موسیقی کناری نیز حدود 37درصد از غزلهای وی دارای ردیف است و اغلب از ردیف های تکراری استفاده کرده است . وفور آرایه های بیانی تشبیه و استعاره از منظر ادبی بسیار است به گونه ای که 65 درصد از تشبیهات او حسی هستند و در مقایسه انواع تشبیه بیشترین بسامد از آن تشبیه بلیغ و کمترین بسامد را در تشبیه کامل میبینیم. همچنین استعاره مکنیه بسامد بیشتری از مصرحه دارد. آرایه های بدیعی مانند تلمیح، تضاد، مراعات النظیر، جناس، واج آرایی و انواع تکرار نیز در شعرش پر بسامد است. در مقایسه انواع تکرار، بسامد تکرار کلمه حدود 55 درصد است که بسامد بالایی به شمار میرود. از نظر فکری شعر وی بیشتر جنبه معنوی و عرفانی و عاشقانه دارد و مولفه های اندرزگونه و عناصر اجتماعی نیز از عناصر محتوایی شعر اوست در نگاهی کلی وی دارای نوآوریهای ساختاری بسیار است و از نظر فکری تحت تاثیر شعر عرفانی و قلندری و عاشقانه شعرای پیشین است. نتیجه گیری: شعر گل محمد خان زیب مگسی در عین سادگی، سرشار از کاربرد های هنرمندانه صنایع ادبی است و نکته نوآورانه آن در کاربرد اوزان مختلف و ابداع بحور تازه است که همگی در خدمت بیان مضامین عاشقانه، عرفانی و تعلیمی قرار دارد.

1این پژوهش بر آن است که به روش توصیفی-تحلیلی به واکاوی بنمایه­ها در شعر زنان با موضوع دفاع مقدس بپردازد. انتخاب شعر زنان و بویژه زنانی که با وجود نبوغ شعری فراوان و آثار متعدد شعری در عرصۀ انقلاب و دفاع مقدس کمتر شناخته شده­اند برای این است که ضمن نمایش برخی دیدگاههای زنانه در کاربرد بنمایه ها، فراگیری کاربرد و تشخص جریان سازی آنها در عرصۀ دفاع مقدس نشان داده شود. نتایج پژوهش، حاکی از تأثیر شگرف مفاهیم ارزشی دفاع مقدس و عناصر و وقایع شاخص آن بر ذهن شاعران و تجلی آنها در قالب بنمایه­هایی است که نمودار ابعاد فکری و احساسات و عواطف زنانی پرشور و صاحب اندیشه است. هم چنین از رهاورد این پژوهش دریافت می­شود که در اشعار این نوع، بنمایه­هایی پدید آمده­ که منحصر به پدیدۀ دفاع مقدس است و به دلیل بسامد کاربرد، روایتگری واقعی، تشخص تاریخی، ژرفای کهن الگویی و کارکرد نمادین­ آنها تا همیشه در ادب فارسی باقی خواهد ماند.

ادبیات پایداری واکنش فکری فرهنگی ملت های تحت سلطه است. ملت ها با اینکه از جغرافیا، فرهنگ، منش و آرمان های مختلف برخوردارند، اما بنمایه های ادبیات پایداری در جای جای دنیا در اغلب موضوع ها، جهت گیری واحدی را دنبال می کند. پژوهش حاضر بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مکتب امریکایی ادبیات تطبیقی، بنمایه های ادبیات پایداری را با محوریت دیوان «باغ بهشت» نسیم شمال، شاعر دوره مشروطه در ایران و دیوان «مرایا الیاسمین» صالح هواری، شاعر معاصر فلسطینی، که هر دو از شاعران متعهد در قبال سرزمین و مردم خود هستند، با هم مقایسه نماید و بیش از پیش زوایای پنهان و ناگشوده ادبیات پایداری را در ایران دوره مذکور و فلسطین معاصر بنمایاند. از مهم ترین یافته های این پژوهش آن است که نسیم شمال اندیشه های خود را در مقوله مبارزه و پایداری با زبان صریح و آشکار بیان کرده است و صالح هواری به زبان رمز و اشاره.

سبک هندی از حیث بنمایه های شاعرانه، اهمیت فراوانی دارد، چراکه شاعران این سبک با بهره گیری از خلاقیت و نیروی آفرینشی خود، نوآوری هایی در بنمایه های شعری انجام دادند یا شبکه تداعی های آن را گسترده تر ساختند. در این میان، عبدالقادر بیدل را می توان نقطه اوج تصویرسازی با این بنمایه ها دانست. این مقاله بر آن است تا با نگاهی به بنمایه حباب در شعر بیدل، شبکه تصویرهای آن را در سه قالب کلی تشبیهی، توصیفی و فراتوصیفی مشخص سازد. روش تحقیق به صورت اسنادی و با استفاده از امکانات کتابخانه ای و شیوه تحلیل محتوا و طبقه بندی داده هاست. جایگاه بیدل در شعر فارسی، بایستگی مطالعه درخصوص او و نیز نبودن پژوهشی در باب این موضوع، اهمیت و ضرورت تحقیق را نمایان می سازد و نتیجه پژوهش، برجسته سازی بنمایه حباب در شعر بیدل از طریق کشف و طبقه بندی شبکه تصویرهای آن است.

یکی از بنمایه های داستانی منظومه­, های عاشقانه "مرگ عشّاق" است. سراینده در این متون هنر خود را به کار می گیرد تا مرگ قهرمان را همانند تولّد او، حادثه­, ای به یادماندنی توصیف کند. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی به این سؤالات پاسخ می دهد که بنمایه ی مرگ عشّاق در منظومه های عاشقانه ی فارسی را چگونه می توان طبقه بندی کرد و هر زیرگونه ی آن چه نقشی در روایت داستان ایفا می کند. برای این منظور کتاب "یک ­, صد منظومه ی عاشقانه فارسی" (ذوالفقاری، 1394) مبنای کار قرار گرفت و این نتیجه به دست آمد که سه گونه ی مرگ طبیعی، خودکشی و قتل به همراه زیرگونه ها و عللی برای عشّاق اتّفاق ­, افتاده است.